Woorden van Arend, namens Dorpsbelang

4 mei 2020

Stil op straat

Het is tweede Paasdag 2020. Zittend voor mijn PC buig ik mij over het schrijven van een tekst in het kader van de dodenherdenking op 4 mei. Alleen zal er dit jaar geen dodenherdenking zijn op de manier zoals dit in alle voorgaande jaren sinds de tweede wereldoorlog plaatsvond. Geen dodenherdenkingsbijeenkomst bij het kerkhof in ons dorp. Niet in stilte met elkaar rond het kerkhof lopen, samen en ieder met zijn eigen gedachten. Geen bloemen leggen. Geen toespraakje van de voorzitter van vereniging Dorpsbelang Wijnaldum, geen voordracht van een gedicht door Baukje Kuperus. Geen “Last Post” en twee minuten stilte. Het is nog geen 20.00 uur op 4 mei, maar als ik nu buiten ben dan is het stil. Een vreemd soort stilte, lege straten, weinig mensen die ieder hun eigen weg gaan, soms een auto of een paar fietsers. Ja, het is stil op straat.

Beperkt in je vrijheid

Deze maanden worden wij beheerst door het corona virus, worden wij beperkt in ons doen en laten en kunnen wij elkaar niet ontmoeten om samen te zijn, het leven te vieren of te gedenken. Er zijn nieuwe regels waar wij ons aan te houden hebben. Regels die indruisen tegen wat wij als mensen met en onder elkaar gewend zijn en waar wij ons goed bij voelen. De meesten van ons zijn er  wel van doordrongen dat deze ongewenste vrijheidsbeperkingen nodig zijn. En daarom schikken wij ons hierin met de hoop dat het niet al te lang hoeft te duren. En dan hebben wij hier in Winaam nog de ruimte in- en om ons huis en ons dorp waardoor wij nog goed wegkomen met deze ingeperkte nieuwe manier van leven. Stel je voor dat je op een kleine bovenwoning zit met een paar kinderen en alleen een balkonnetje. Natuurlijk, er zijn social media en technologie waardoor wij wel met elkaar in contact (kunnen) zijn, maar toch, je voelt je beperkt in je vrijheid.

Deja-vue

Over beperkte vrijheid gesproken, hoe moet het dan geweest zijn in de oorlog. Een situatie die ik, net als velen van ons, gelukkig niet heb hoeven meemaken. Vijf jaar lang niet vrij uit kunnen leven met een gevoel van een altijd aanwezige dreiging op de achtergrond bij alles wat je doet. Vaak ongrijpbaar en toch zo bepalend. Hoe zou het zijn voor de mensen die wel de oorlog hebben meegemaakt en nu dan weer een minister president op TV zien die mensen op het hart drukt om thuis te blijven en alleen naar buiten te gaan als dat strikt noodzakelijk is. Ik weet het niet, maar ik zou me kunnen voorstellen dat zij dan weer beelden voor zich zien van hoe het was in de oorlog, een deja-vue.

Pas op de plaats

Er is in de afgelopen 75 jaar heel veel veranderd. Veel uitvindingen en nieuwe inzichten hebben ons leven veranderd en ons in staat gesteld om onze vrijheid ten volle te beleven. Door de tijd heen hebben wij steeds meer het idee gekregen dat wij met elkaar onze toekomst kunnen bepalen en in toenemende mate alles “onder controle” hebben. Voor alles en nog wat hebben wij voorzieningen en stellen wij onze manier van leven zeker met een wildgroei aan verzekeringen. Een streven naar voorspelbaarheid dat ons doen en laten beheerst. Ik weet dat ik generaliseer, maar toch zie ik aan alle kanten in onze samenleving dit streven een rol spelen. Maar het leven is niet voorspelbaar en “onder controle”. Nu staan we toch weer met de rug tegen de muur. Deze keer geen vijand met een leger, maar nu een virus dat ons bedreigt. Met man en macht probeert de medische wetenschap voor deze dreiging een remedie te vinden. En met z’n allen maken wij een pas op de plaats.

Nederig

De huidige corona crisis laat ons zien hoe betrekkelijk onze zekerheid is. En dat alles wat wij als vanzelfsprekend beschouwden als “ons recht”, op eens niet meer kan. Dat voelt niet goed. Je maakt er wat van, maar het benauwd je wel en je zou willen dat straks alles weer kan en mag. Hierdoor besef je hoe bevoorrecht wij eigenlijk zijn en de rijkdom die wij in ons leven kunnen ervaren.

Hoe moet dat geweest zijn toen er een oorlog uitbrak en een vreemde mogendheid van de ene dag op de andere voor ons bepaalde wat mocht en wat niet. Wie deugde en wie niet. En dat je daar geen enkele invloed op kon uitoefenen. De vrijheid om gewoon mens onder de mensen te zijn geweld aangedaan werd. Hoe moeten de mensen zich toen gevoeld hebben? Ondanks dat wat ik nu ervaar in deze corona crisis, kan ik mij dat nog steeds niet voorstellen. Als je de moeite neemt om de verhalen over de oorlog te lezen, dan besef je dat ons verlies aan vrijheid niet in verhouding staat tot wat mensen in een oorlogssituatie moeten meemaken. Dat maakt je dan nederig.

4 mei

Nog steeds heersen er oorlogen en vindt onderdrukking plaats. Het grote aantal vluchtelingenkampen is hier een schrijnend symptoom van. Op 4 mei herdenken wij de vele slachtoffers die in de oorlog van 1940-1945 het leven verloren en aan de mensen die hun leven hebben gegeven voor de vrijheid van anderen. En dat nog steeds mensen in vergelijkbare omstandigheden hun leven verliezen.

Misschien, door de beperkte vrijheid die wij nu ervaren, dat deze ongewone 4 mei herdenking niet alleen anders is maar ook intenser beleefd wordt dan in andere jaren waarin het ritueel van bij elkaar komen voor het gezamenlijk herdenken misschien de boventoon voerde. Dit jaar komt het aan op jezelf, dat je er voor kiest om even de tijd te nemen om na te denken over hoe het moet zijn geweest om onderdrukt te worden en niet in vrijheid te kunnen doen wat je wilt of waar je behoefte aan hebt. En dat die onvrijheid  toen voor veel mensen resulteerde in de dood.

Te zijner tijd als we het virus de baas zijn dan kunnen wij ons leven weer in vrijheid oppakken, maar laten wij ons bewust blijven van hoe bevoorrecht wij zijn en tenminste 1 keer per jaar hierbij stil staan om 20.00 uur op 4 mei.

Arend Leutscher Voorzitter vereniging Dorpsbelang Wijnaldum